Đilasove kritike i formiranje novih pogleda (6): Tito upozorio na partijsku disciplinu

Milovan Đilas je na početku 1951. godine imao već čvrsto i trajno izgrađene kritičke stavove prema politici i sistemu SSSR-a. U ovoj fazi Đilasov kritički odnos prema sovjetskoj politici i društvenoj praksi poprimio je u pojedinim crtama naglašeno radikalan oblik i gotovo fanatičan prizvuk, baziran na razrađenoj teorijskoj koncepciji kritike birokratizma, koja je prijetila da ugrozi i ustaljeni jugoslovenski partijsko-državni birokratski sistem, po svojoj strukturi i svojoj suštini i dalje sovjetsko-boljševičkog tipa. Štaviše, navedene koncepcije su u interpretaciji Milovana Đilasa predstavljene i kao dio nove političke strategije jugoslovenskog rukovodstva. Kao što je prikazano, svoje kritičke postavke Đilas je objedinio i objavio u ''Savremenim temama'', a brošura je u velikim tiražima kružila po Jugoslaviji kao materijal za slobodnu idejno-teoretsku diskusiju. Vidjeli smo i da je izazvala i određeni stepen političke konfuzije u vidu različitih tumačenja. S obzirom na radikalnost kritičke sadržine, procijenjeno je da bi Đilasove ''Savremene teme'' bile u stanju da u datom trenutku prevremeno proizvedu i negativne posljedice, prije svega po idejno-političko jedinstvo Partije. Zato je prvi put odlučeno da se po tom pitanju javno reaguje.

U govoru na Drugoj partijskoj konferenciji Gardijske divizije, 17. februara 1951, Tito je iznio potrebu za dodatnim objašnjenjem pojedinih aspekata doktrine demokratskog centralizma, odnosno granica i dometa partijske discipline po pitanju teorijsko-političke diskusije. Odmah, na početku govora, Tito je precizirao glavnu temu, a to su bile "stvari o kojima moramo voditi računa" i "u kojima moramo ispravljati što prije ono što je negativno". Po njemu, problem je krivo mišljenje koje se pojavilo u partiji, a odnosilo se na partijsku disciplinu i unutarpartijsku demokratiju, odnosno demokratski centralizam. Napominjući da je demokratska i slobodna diskusija sastavni dio demokratskog centralizma i da se od članova partije ne može tražiti samo slijepo pokoravanje, postavio je pitanje kada član partije treba disciplinovano da izvršava svoje zadatke? Ovdje je Tito bio nedvosmislen: "On mora da ih izvršava disciplinirano i bezuslovno onda kada je to odlučila većina članova Partije, donoseći svoj zaključak poslije svestrane diskusije o jednom problemu. Jednom riječju, on mora izvršavati svoj zadatak onda kad je to postalo neminovno ako se hoće da postigne izvjestan cilj."

Đilasove kritike i formiranje novih pogleda (5): "Šta Staljin nije razumio?"

Zbog čega je onda nužna demokratija? Po Titu: "Zbog toga da bi se moglo naći najpravilnije rješenje na osnovu svestrane diskusije, na osnovu razmjene mišljenja, na osnovu iskazivanja mišljenja svakog pojedinog člana, to jest na osnovu iskristalizovanog mišljenja svih članova Partije, na osnovu koga se onda donose zaključci. Do zaključaka, dakle, članovi dolaze na osnovu svoje partijske svijesti. Tada manjina mora da se bezuslovno pokorava, bez obzira da li se u sebi slaže ili se još ne slaže, i dužna je da sprovodi odluke većine. Tada, dakle, manjina mora disciplinovano izvršavati postavljene zadatke isto tako kao i svi drugi članovi Partije, tada više nema diskusije, tada se postavlja pitanje akcije usmjerene u jednom cilju, cilju koji želi da postigne Partija..."[...] "Borba mišljenja je nužna u jednoj komunističkoj partiji, ali je disciplinirano izvršavanje već primljenih zadataka isto tako nužno i tome svako ima da se pokorava," kazao je Tito.[...]

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)