Jugoslavija i NATO (1951-1957) (1): Jugoslavija smatrana dijelom sovjetskog bloka

"Poslije ideološkog sukoba sa Staljinom, 1948, Jugoslavija se nakon skoro tri godine izolacije 1951. definitivno okrenula Zapadu i poslije intenzivnih pregovora sa Sjedinjenim Državama uključena je u Program zajedničke odbrane (skraćeno MDAP), a prijemni dokument potpisan je u Beogradu 14. novembra 1951. godine. U okviru ovog projekta, Jugoslavija je bila gotovo u okviru Sjevernoatlantskog pakta, jer je to bio program u kome su bile i članice NATO-a i države koje su bile ugrožene od moguće sovjetske agresije". Ovim riječima, sadržanim u njenom uvodu, otpočeo je poznati srpski istoričar dr Bojan B. Dimitrijević svoju knjigu "Jugoslavija i NATO (1951-1957)", nagovještavajući time njenu sadržinu. Knjigu su 2003. objavili "Tricontinental" iz Beograda i Novinsko-izdavački centar "Vojska", takođe iz Beograda, dok je predgovor za nju naspisao Boris Tadić, tadašnji ministar odbrane Srbije i Crne Gore. "Ranija iskustva Jugoslavije (Srbije i Crne Gore) sa NATO-m su kompleksna. U negativna iskustva spada vazdušna kampanja 1999. To je jedno od najtežih iskustava, koje još uvijek ima tragove u odnosu javnog mnjenja prema NATO paktu", zapisaće, između ostalog, Tadić.

Uz odobrenje dr Dimitrijevića iz ove njegove knjige, i danas vrlo aktuelne, prenijećemo u našem feljtonu dio poglavlja "Međusobno vojno-političko približavanje".

Dr Bojan B. Dimitrijević, naučni savjetnik, rođen je 1968. godine u Beogradu. Diplomirao je 1994. godine, a magistrirao 1997. godine na beogradskom Filozofskom fakultetu. Takođe je magistrirao na Srednjoevropskom univerzitetu u Budimpešti. Doktorirao je na novosadskom Univerzitetu 2004. godine, a završio je i visoki kurs reforme sistema bezbjednosti na Univerzitetu u Bradfordu 2006. Objavio je samostalno ili u koatorstvu oko 80 monografija i preko 140 naučnih radova iz savremene vojne istorije ovog prostora. U periodu 2003 – 2012. godine bio je: savjetnik ministra odbrane, savjetnik ministra spoljnih poslova za NATO, savjetnik predsjednika Republike Srbije za odbranu/vojna pitanja, kao i pomoćnik ministra odbrane za ljudske resurse i odbornik skupštine grada Beograda. Zamjenik je direktora Instituta za savremenu istoriju iz Beograda.

                                                       ***

Sukob Tita i Staljina 1948. godine nastao je u vrijeme kada se na Zapadu još uvijek nije znalo koje će države ući u Sjevernoatlantski pakt, osim Sjedinjenih Država, Kanade i zemalja zapadnoevropske unije: Velike Britanije, Francuske i država Beneluksa. U to vrijeme, u tamošnjim vojno-političkim krugovima proučavana je moguća odbrana Evrope od sovjetske agresije. U okviru tog pitanja, postojala je dilema oko odbrambenih sposobnosti Italije i pitanja odbrane Trsta. U ovom posljednjem slučaju, smatralo se da u slučaju rata neće biti moguće zaustaviti Jugoslovensku armiju da uđe u ovu strateški važnu luku. Odbrambeni planovi zapadne Evrope, poznati pod britanskim ili američkim kodnim nazivima Doublequick, Speedway (1948), Dropshot, Overall Strategic Concept far War, Smartweed (1949), i nadalje su smatrali Jugoslaviju dijelom sovjetskog bloka i predviđali su da će njena armija biti na sovjetskoj strani ukoliko dođe do sukoba u Evropi. Jedno obavještenje ("memo") feldmaršala Montgomerija, datirano 26. oktobrom 1948, označilo je jugoslavenski stav kao nepoznat. Međutim, nikakvih promjena u koncepciji promišljanja novog svjetskog sukoba nije bilo. Tek 8. juna 1949. godine britanski Zajednički štab za planiranje izrazio je svoje neslaganje sa ovom vizijom, iznoseći stav da Jugoslavija može zauzeti "više samostalniji" kurs.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)