Uspon i pad ''prve drugarice'' Jugoslavije (8): Oskudnog obrazovanja, talentovan za politiku

U prvim godinama komunistički režim u Jugoslaviji insistirao je na modelu strogosti i zatvorenosti Sovjetskog Saveza. "Ikonoboračka" logika ideološke periferije govorila je protiv očuvanja modela koji podsjećaju na prethodni režim. Federativna Narodna Republika Jugoslavija je sebe zvanično vidjela kao autohtonu revoluciju, samostalnu socijalističku državu odanu Sovjetskom Savezu, koja je pritom odlučna da širi komunizam dalje na Zapad, sukobljava se na sjevernim i zapadnim granicama i sama objedinjuje susjedne države narodne demokratije.

Ipak, čak i u vrijeme razdoblja svedenog staljinizma FNR Jugoslavija imala je jedan značajan izuzetak – predsjednika vlade i kasnije predsjednika Republike Josipa Broza Tita. Broz je bio državnik i revolucionar koji je 1952. već spadao u iskusne evropske vođe starije generacije. Misao Milovana Đilasa u memoarima o Brozu, veoma jasno i u najkraćoj formi opisuje Broza i njegove sposobnosti. Đilas je naime istakao da je Broz bio osoba bez posebnih talenata, osim jednog a to je talenat za politiku! "Čak i u trenucima razonode i samozaborava u Titu se osjećala dominacija onog drugog, 'pravog', političkog Tita. Zato se o privatnom Titu može govoriti samo uslovno – kao o nečem svakako izdvojenom i neizostavnom – jer i on je ljudsko biće! ali i kao nečem neodvojivom od njegove politike i politizovanosti."

Poslije rata Jugoslavija je postala prva saveznica i najodaniji satelit Sovjetskog Saveza. Međutim, autohtona revolucija, radikalni ciljevi u spoljnoj i unutrašnjoj politici i nezavisan položaj u odnosu na Moskvu, uspostavljen za vrijeme rata, učinili su da već do 1948. godine dođe do raskida između FNR Jugoslavije i globalnog, svjetskog komunizma. U sukobu koji će potrajati do 1956. socijalistička Jugoslavija će se postepeno opredijeliti za novu, nesvrstanu politiku, njeno državno uređenje postepeno je reformisano, a društveno počelo da poprima nove, hibridne obrise izgrađene na posebnoj ideologiji "socijalističkog samoupravljanja". U tom sistemu Tito je postepeno postao okosnica i oličenje režima. Starosna razlika između Tita i njegovih saradnika bila je i za vrijeme rata velika − čitavo jedno pokoljenje. Poslije 1945. taj vremenski jaz se samo produbljivao, a Brozova ličnost poprimala mitske dimenzije. Moglo bi se reći da je vjenčanjem s Jovankom Budisavljević Titov lik, koji je već bio dio grandioznog kulta ličnosti, na neki demagoški način, ponovo približen narodu. Ipak, priroda njegovog braka i zvanična, a potom i nezvanična, uloga Jovanke Broz vremenom će se mijenjati, s planom ali mnogo više bez njega.

Uspon i pad ''prve drugarice'' Jugoslavije (7): Jovanka ''promovisala'' Tita, Elena Čaušesku sebe

Josip Broz Tito je potekao iz hrvatsko-slovenačke porodice velike sirotinje, bio je veoma oskudnog obrazovanja. Uoči Prvog svjetskog rata lutao je Austrougarskom tražeći posao i planirajući odlazak u Sjedinjene Države. Prvi svjetski rat donio je promjene u Brozovom životu, koje su opredijelile njegov pravac i odredište. Nakon godina ratovanja na srpskom i ruskom frontu kao austrougarski vojnik, Broz je ranjen, unaprijeđen u podoficira carske vojske, ali je na kraju i zarobljen. Revoluciju je doživio u Rusiji. Tokom tih prilično maglovitih godina Broz je, pristupivši boljševicima, uzeo učešća u njoj. U to vrijeme oženio se izvjesnom Pelagijom Belousovom i s njom zasnovao porodicu.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)