Šezdeset osma u Jugoslaviji i Rumuniji i događaji u Čehoslovačkoj (10): Razočaran u Niksona, smirivan od Tita

Titovo pretjerano izazivanje Moskve ipak, nije bilo poželjno, a nije bilo ni u interesu Jugoslavije da ponovi 1948. godinu. Rumunija je zbog svog položaja u okviru istočnog lagera i te kako bila svjesna opasnosti od suprotstavljanja i kritikovanja političkih odluka Sovjetskog Saveza. Izolovana i gotovo sama predstavljala je laku metu za sovjetsku imperiju. Snovi koji su do tada postojali o američkoj pomoći su nestali tog 21. avgusta. Više nije bilo nedoumica oko podjele između američke i sovjetske zone uticaja. Sama 1968. godina bila je izuzetno nepogodna za vođenje rumunske nezavisne politike. Čaušesku je ubrzo poslije prve burne reakcije uvidio da odnos velikih sila nije onakav kakav bi Rumuniji odgovarao. Rat u Vijetnamu je za SAD bio od ključne važnosti, tako da Vašington nije imao dovoljno snage da se na pravi način posveti krizi u Čehoslovačkoj i pomogne jednoj lagerskoj zemlji da prkosi centru. Čaušesku, dijelom razočaran slabim protestom Ričarda Niksona protiv sovjetske intervencije, dijelom smirivan od strane Tita u Vršcu i svjestan činjenice da ne može da računa na pomoć odlučio je da zaštiti sebe i svoju državu i povede politiku smirivanja odnosa sa SSSR-om. Tog trenutka Rumunija je prestala da razmatra opciju izlaska iz Varšavskog pakta i da vjeruje u jaku podršku sa Zapada. Deceniju kasnije, sve više ljudi je bilo uvjereno da nema značajnih razlika između dvije sfere uticaja. Utisak je bio da su Vašington i Moskva isti i da su oba centra u nekoj mjeri uskraćivala autonomiju svima ispod njih.

Već u oktobru došlo je do razmjene pisama između Brežnjeva i Tita, iz kojih se vidi da su oba lidera bila za smirivanje napetosti i za zaustavljanje pogoršanja odnosa. Tito je bio spreman da prihvati realno stanje, ali ne i da promijeni stav prema intervenciji. Poboljšanje odnosa je uslijedilo tek od proljeća 1969. godine. Sa sedamdesetim godinama dolazi do značajnog povećanja uticaja Jugoslavije na međunarodnoj sceni. Često se 70. godine nazivaju zlatnom decenijom jugoslovenske diplomatije. Dobri odnosi Jugoslavije sa SSSR-om i SAD uspostavljeni početkom ove decenije zadržaće se sve do odlaska Tita sa političke scene 1980. godine.

Šezdeset osma u Jugoslaviji i Rumuniji i događaji u Čehoslovačkoj (9): Suprotstavljanje reprizi čehoslovačkog scenarija u Jugoslaviji

Svijet u kojem su Tito i Čaušesku bili navikli da djeluju i u kojem su imali kako-tako stabilnu i definisanu poziciju srušio se u noći 20/21. avgusta. Intervencija u Čehoslovačkoj je uticala da se dvije države, zbog zajedničkog straha od potencijalne opasnosti Sovjetskog Saveza, još više zbliže. Vremenom su u Beogradu i Bukureštu shvatili da je jedini način da se situacija smiri i otkloni velika opasnost od SSSR-a, zaobilaženje čehoslovačkog pitanja i ublažavanje stavova suprotnih onima koje je Moskva imala.                   PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(KRAJ)