Knez Mihailo i duh evropske Srbije (8): Mihailov dvor - mala kopija kraljevskih palata

Dok je za vrijeme kneza Miloša, kako piše Slobodan Jovanović, kneževa kuća više ličila na pašin konak nego na vladalački dvor, Mihailov dvor je bio mala balkanska kopija stranih kraljevskih palata. Kneževi izlasci bili su paradni, nije bilo ranijeg "Miloševog miješanja sa gomilom, nema više onog njegovog narodskog govora i seljačkog pozdravljanja." Institucija vladara postaje to u pravom smislu riječi, kao u ostatku Evrope. Narod ga dočekuje ćutke, povijene glave, niko se ne miče sa mjesta. Razgovor sa vladarom se izbjegava.

Posjetivši kneževu rezidenciju, Feliks Kanic je uočio "nekoliko portreta istorijske vrijednosti" i posebno istakao kneginjin istančan ukus koji je dominirao u malom prijemnom kabinetu, koji se "pretvarao u prekrasan orijentalni budoar", sa "predmetima južnoslovenske domaće radinosti" kao izraza narodnosti. Kao gost na jednom od balova 1862. godine, Mihailo Polit-Desančić je isticao da je bio prijatno iznenađen luksuzom beogradskog konaka, iako je posjetio brojne salone u Beču i Parizu. "Kneginja Julija je pored velike dvorane namjestila jedan salon sasvim po orijentalski. Tu sam vidio istočnjački luksuz, tu su bili osobiti minderluci sa skupocjenim persijskim i pirotskim ćilimima, tu je bilo neko osobito osvjetljenje. Čarobna svjetlost u polutami dolazila je nekuda odozdo."

Dvor je postao važno središte prestoničkog života. Vladarski par, knez i kneginja, održavali su redovne prijeme u dvoru, obično za vrijeme većih crkvenih praznika. Nakon ručka, kome su obično prisustvovali mitropolit, beogradski muhafiz, strani konzuli, predsjednik vlade i Državnog savjeta, te ministri, priređivana je zabava. Knez i kneginja su redovno i o svakom većem prazniku uredno posjećivali beogradske crkve – Sabornu, Topčidersku ili Palilulsku. Knez je često za veće praznike na večerenjoj službi bio u jednoj, a na dan većeg praznika odlazio je u drugu crkvu. Od posebne važnosti je bilo i organizovanje balova, koji su postali neizostavan dio života prestonice.

Knez Mihailo, a i sama kneginja Julija, bili su veliki ljubitelji i pokrovitelji umjetnika, posebno muzičara i kompozitora. Slušanje muzike na otvorenim prostorima predstavljao je mondenski vid zabave, a klasična muzika predstavljala je kulturnu prepoznatljivost elitnih krugova Evrope. Nedjeljom je tako knjažesko-srbska banda redovno svirala u dvorskoj bašti prema današnjoj Ulici Kralja Milana. Brojni koncerti održavani su u hotelu "Srpska kruna", a njima su nerijetko prisustvovali i knez i kneginja. Tako je Kornelije Stanković održao čak tri koncerta u velikoj sali pomenutog hotela u maju 1861. godine, a tom prilikom izvođena je i kompozicija "Što se bore misli moje."

Knez Mihailo i duh evropske Srbije (7): Konak u Kragujevcu, vinograd u Smederevu...

Velika pažnja poklanjana je odnosu sa crkvom i crkvenim praznicima. Tako je proslava Bogojavljenja svečano proslavljana u prestonici, uz učešće samog vladara. Tokom ove proslave, knez je u pratnji ministara, državnih savjetnika, a nerijetko i konzula Rusije i Rumunije, uz mnoštvo naroda prisustvovao svečanoj litiji od Saborne crkve do obale Save, gdje bi mitropolit vršio svečano "osvećenje vode."

Cvijeti su svečano proslavljane svake godine kao državni praznik, a svakako da je najveću pažnju privukla proslava iz 1865. godine u Topčideru, zbog njenog političkog, nacionalnog i dinastijskog značaja. Proslava Cvijeti počinjala je obično službom mitropolita u Sabornoj crkvi, potom bi knez priređivao prijem u dvoru, a "vojna banda" svirala bi do kasnih večernjih sati po osvijetljenim ulicama prestonice.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)