Jovan Ristić kao namjesnik (3): Okarakterisan kao čovjek blizak Petrogradu

Da bi se obezbijedila potpuna kontrola skupštinskog procesa, garnizon beogradske vojske bio je stacioniran nedaleko od mjesta njenog održavanja, čime je onemogućen svaki vid drugačijeg istupa. Za namjesnike kneževskog dostojanstva izabrani su Milivoje Petrović Blaznavac, Jovan Ristić i Jovan Gavrilović. Ristić je među namjesnicima bio najmlađi. Izbor Jovana Gavrilovića, dotadašnjeg člana Državnog savjeta, za trećeg namjesnika bio je smišljen potez Blaznavca i Ristića. Kao čovjek bez velike ambicije, ali sa izvjesnim ugledom među starijom činovničkom elitom, nije mogao da predstavlja realnu smetnju prvoj dvojici namjesnika.

Događaji u Srbiji dodatno su alarmirali velike sile, te je i njihova uloga u izboru kneza i Namjesništva bila velika. Iako su sile zvanično tvrdile da se neće uplitati u izbor novog vladara, navodna nezainteresovanost bila je skopčana sa tim da je Milan Obrenović bio gotovo jedini ozbiljan kandidat za presto. Posebno je zapadnim silama odgovaralo da se na srpskom tronu nađe maloljetni vladar, jer se sa pravom smatralo da će Srbija na izvjesno vrijeme biti onemogućena da vodi aktivniju nacionalnu politiku. U Beču su posebno isticali da nijesu mnogo žalili za ubistvom kneza Mihaila, čija je politika mogla da dovede u pitanje integritet Monarhije. Za razliku od zapadnih sila, vodeće ličnosti u Petrogradu teško su primile ubistvo srpskog kneza. Smatralo su da je nestao jedan od vodećih stubova njihove balkanske politike, te da je time čitav rad na stvaranju Balkanskog saveza vraćen na početak. Izbor Milana Obrenovića bio je prihvaćen od strane svih garantnih sila, što se odrazilo i na brzo dobijanje sultanovog Berata, čime je novi vladar zvanično potvrđen i od strane Porte.

Jovan Ristić kao namjesnik (2): Prvi stekao povjerenje novog vladara

Izbor za namjesnike nije bio ništa manje važan zainteresovanim silama. Blaznavac je važio za čovjeka bliskog Dvojnoj monarhiji, čiju je podršku uživao. Dok je Milivoje Petrović posmatran kao izričit protivnik Rusije, Ristić je u Beču i Pešti, zbog ranijih veza sa Ignjatijevim, okarakterisan kao čovjek blizak Petrogradu. Štaviše, Andrašiju je Garašanin bio prikladniji kandidat od Ristića, jer se u Pešti smatralo da bi njegovim izborom Namjesništvo dobilo čvrstinu. Sa posljednjim se nije slagao Blaznavac. Prvi namjesnik je preko Kalaja uvjeravao predsjednika ugarske vlade da Ristić nije veliki privrženik Rusije, te da je pridobijen za njegovu politiku približavanja Austro-Ugarskoj. Interesantno je da takva izričita uvjeravanja nikada nijesu stizala direktno od Ristića. Petrograd je svoje favorite imao u Iliji Garašaninu i Jovanu Marinoviću. Međutim, iako je Šiškin dobio uputstva da radi na njihovom naimenovanju, dominantan položaj Blaznavca stajao je na putu toj namjeri. Ako već nije uspjela da nametne svoje privrženike, ruska diplomatija prihvatila je Ristića tek kao kompromis, uz ozbiljnu rezervu da se u potpunosti ne prikloni Blaznavcu i počne da vodi politiku suprotnu ruskim interesima.

Atentat u Košutnjaku izvršili su Đorđe i Kosta Radovanović, Lazar Marić i Stanoje Rogić. Tom prilikom, pored kneza, ubijena je Anka Konstantinović, dok su njena kćer Katarina, ađutant Svetozar Garašanin i poslužitelj Mita Tomarčević ranjeni. Vođa zavjerenika bio je beogradski advokat Pavle Radovanović. On je sa bratom Ljubomirom imao spremljen plan prevrata nakon atentata. Kako je Pavle Radovanović preko rođačkih veza bio povezan sa Aleksandrom Karađorđevićem, i eksknez je ubrzo dopao zatvora u Ugarskoj. Ubistvo kneza Mihaila može se dovesti u vezu i sa pojedinim turskim i austrijskim krugovima.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)