Specijalna policija Uprave grada Beograda i progon komunista 1941-1942. (9): Plan o prevaspitanju ''zavedene'' omladine

Božidar Boško Bećarević poznavao je i doktrinu marksizma-lenjinizma, kao i praktične metode partijskog konspirativnog rada. Jednom riječju, umio je da procijeni komunistu sa kojim bi se našao licem u lice u prostorijama Specijalne policije.

Omladinci uhapšeni tokom proljeća i ljeta 1942. godine, uz veoma rijetke izuzetke, jednostavno nijesu bili kalibar iskusnih komunista iz međuratnog perioda. Bećarević nije u njima prepoznavao čvrstinu i prkos prekaljenih ilegalaca, nije vidio revolucionarni žar niti plamteću mržnju prema klasnom neprijatelju. U njihovim iskazima najčešće nije prepoznavao marksističke teorijske fraze, pa čak ni parole, koje bi ukazivale na njihovu ideološku izgrađenost. Stekao je utisak, da je većina uhapšenih omladinaca zavedena komunističkom propagandom, a da je u akcije protiv okupatora i domaćih vlasti zapravo stupala iz mladim ljudima svojstvenog bunta, kao i želje da se okonča ponižavajuća okupacija zemlje. Pišući izvještaj koji će postati zametak ideje o osnivanju jednog specijalnog zavoda u koji bi bili upućivani takvi omladinci i omladinke, Bećarević, iako lično ubijeđeni antikomunista, čak ih je označio i kao rodoljube.

Na sudbinu pritvorenih omladinaca uticao je još jedan faktor. Oni su, uglavnom, bili sasvim mladi: prosječna starost uhapšenih iznosila je 19 godina, a udio maloljetnika među njima bio je veoma velik. Poput Doroslovca, mnogi od njih poticali su iz "boljih kuća", i bili djeca ili bliski rođaci uglednih ili uticajnih ličnosti: političara, ljekara, industrijalaca, trgovaca, pravosudnih, kulturnih i prosvjetnih poslenika. U nemalom broju slučajeva, njihovo ideološko opredjeljenje bilo je u neskladu, pa i punoj suprotnosti sa političkim stavovima roditelja, koji su bili etablirani dio beogradskog i srpskog građanstva. Prestravljeni mogućnošću pogibije svojih nasljednika, ovi uglednici, ali i svi drugi roditelji uhapšenih, koji su imali bilo kakvu mogućnost da intervenišu preko rođaka ili poznanika, nemilice su "obijali pragove" domaćih policijskih i državnih institucija, intervenišući za oslobađanje i obećavajući da će zabludjelu djecu vratiti na pravi put i od njih napraviti "nacionalno ispravne građane". Pojedini roditelji uspijevali su da dopru i do najviših policijskih i državnih vlasti: Svetozara Vujkovića, Dragog Jovanovića, pa i do samog kabineta Predsjedništva Ministarskog savjeta Nedićeve vlade.

Specijalna policija Uprave grada Beograda i progon komunista 1941-1942. (8): Nehumani uslovi u zatvorskim sobama

Analizirajući sastav i aktivnosti tzv. "Martovske grupe" i srednjoškolaca uhapšenih tokom proljeća i ljeta 1942. godine, Božidar Bećarević i Aleksandar Joksić, načelnik Ministarstva unutrašnjih poslova, došli su do zaključka "da je organizacija mlada, da su rukovodioci neiskusni, da su članovi ideološki većinom nezreli i nepotkovani i da je val akcija, koje je organizacija dotle izvela, više rodoljubivog karaktera...". Tada je i nastao plan da se komunistička ("zavedena") omladina upotrijebi za antikomunističku borbu, time što bi joj se na prvom mjestu spasio život, a potom bi se prevaspitala i koristila kao neka vrsta uzora za omladinu. Joksić i Bećarević smatrali su da je "Martovska grupa" izrazito pogodna za početak ovog procesa, budući da je većina uhapšenika priznavala i odavala sve tokom istrage, te da je zaista bilo riječi o omladincima koji nijesu bili ni teorijski ni praktično izgrađeni u komuniste i revolucionare.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)