Sukob Jugoslavije sa Informbiroom i zaokret Rumunije (2): Tražili uklanjanje Tita sa vlasti

Istraživanja Tatjane Volokitine u moskovskim arhivima pokazala su da je Staljin, bar zvanično, bio zadovoljan jugoslovenskim i bugarskim priznavanjem grešaka i potpisivanjem Sporazuma o koordinaciji spoljnopolitičkih poteza. Ključan događaj je prema pomenutoj autorki bila proširena sjednica CK KPJ održana 1. marta 1948. godine. Na njoj su jugoslovenski komunisti analizirali utiske sa februarskog trojnog sastanka u Moskvi i razmatrali politiku SSSR-a. Na osnovu zapisa sa sjednice vidi se da je bilo riječi o razmatranju sovjetskog ekonomskog pritiska, degradaciji sovjetske države i osporavanju samostalnog razvijanja socijalizma. Desetak dana poslije pomenutog telegrama Bulganjina, tačnije 27. marta, stiglo je Staljinovo i Molotovljevo pismo u kojem se, pored kritika, zahtijevalo priznavanje grešaka od strane KPJ i uklanjanje rukovodstva na čelu sa Titom. Ukratko, istraživanja su pokazala da su uzroci sukoba bili brojni i višeslojni, proistekli iz kompleksnog sklopa partijskih, unutrašnjih i spoljnopolitičkih, ali i ličnih razloga dvojice lidera, Tita i Staljina.

dr Nemanja Mitrović

-privatna arhiva

Već tokom Drugog svjetskog rata KPJ je, iako vjerna Sovjetskom Savezu, pokazivala želju za samostalnim djelovanjem. Nastavljajući s tim i poslije završetka rata, jugoslovenski komunisti su se mimo Staljinove želje sukobili sa Zapadom oko Trsta, miješali se u građanski rat u Grčkoj i unutrašnje stvari Albanije, te željeli da sa Bugarskom formiraju Balkansku federaciju. Istina, na ovakvo djelovanje ih je kuražila sovjetska poslijeratna teza o različitim putevima u socijalizam. Kako se polarizacija sve više osjećala između Istoka i Zapada, a vrhunac dostigla Čerčilovim vatrenim govorom u Fultonu o gvozdenoj zavjesi, američkim sprovođenjem Trumanove doktrine i Maršalovog plana, Staljin je odlučio da promijeni retoriku.

Sukob Jugoslavije sa Informbiroom i zaokret Rumunije (1): U pedeset dana pokvarili veliko prijateljstvo

Konfrontacija prema Zapadu od sredine 1947. iziskivala je odricanje od pomenute teze o putevima u socijalizam, ali i stvaranje jednog monolitnog istočnoevropskog bloka kojim bi bez suprotstavljanja mladih "narodnih demokratija" upravljala Moskva. U takvoj atmosferi Titova samouvjerenost, hegemonističke pretenzije i želja za samostalnim djelovanjem su viđene kao veoma opasne. Kritika KPJ i Tita bila je pripremljena još za osnivačku sjednicu Informbiroa. Međutim, razvoj događaja je doveo do zaobilaženja tog dijela u izvještaju pripremljenom od strane Kremlja. Odlaganje je trajalo sve do marta i prvog pisma iz Moskve, koje su jugoslovenski komunisti smatrali jednim velikim nesporazumom i u odgovoru od 13. aprila istovremeno dokazujući poštovanje prema Sovjetskom Savezu izjavili da su sovjetski stavovi, bazirani na informacijama Sretena Žujovića i Andrije Hebranga pogrešni. U drugom pismu iz Moskve od 4. maja direktno su napadnuti Josip Broz Tito i Edvard Kardelj, umanjen značaj partizanskog pokreta i opomenuti ostali komunisti da nijesu ispravili svoje greške. Traženo je takođe da se o jugoslovenskom problemu raspravlja na sledećoj sjednici Informbiroa. Odgovor KPJ od 17. maja ovoga puta je bio oštriji, a predlog da se problem iznese pred ostale partije odbijen.

Odluka da se drugo zasijedanje Informbiroa održi u Bukureštu od 20. do 28. juna uvela je Rumunsku radničku partiju u centar sukoba. Na osnovu razgovora ambasadora Radonje Golubovića sa Georgijem Dežom, vođenim 17. maja, može se zaključiti da je rumunsko rukovodstvo pokušalo da vodi politiku posrednika. U tom trenutku, Georgiju Dež nije napadao vlast u Beogradu, smatrao je da je Titov doprinos borbi protiv fašizma i uspostavljanju komunističkog režima bio ogroman.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)