Vazdušni prostor između politike i struke: suverenitet i operativna realnost

Piše: Nikola Cojić 

U posljednjim sedmicama u javnosti se otvorila tema budućnosti organizacije kontrole letjenja i upravljanja vazdušnim prostorom u regionu. Iako je razumljivo da ovakve teme izazivaju pažnju, važno je da diskusija ostane u okvirima struke, činjenica i dugoročnih interesa.

Pojednostavljeno, riječ je o pitanju ko i na koji način upravlja vazdušnim prostorom iznad jedne države – da li samostalno ili kroz zajedničke, regionalne modele. Iako se ovo može činiti kao tehničko pitanje, ono direktno utiče na sigurnost letova, efikasnost sistema i dugoročnu stabilnost vazdušnog saobraćaja. U tom kontekstu, organizacija vazdušnog prostora ne prati nužno državne granice, već operativne i tehničke potrebe sistema.

Jedan od najilustrativnijih primjera je Švajcarska. Iako nije članica Evropske unije niti NATO-a, njena kontrola letjenja (Skyguide) upravlja ne samo vazdušnim prostorom iznad Švajcarske i Lihtenštajna, već i djelovima vazdušnog prostora susjednih država, uključujući Francusku i Njemačku – koje su članice EU i NATO-a.

Ovakvi aranžmani zasnivaju se na međunarodnim sporazumima i operativnim potrebama, a ne na političkim ili bezbjednosnim savezima. Drugim riječima, u savremenom vazduhoplovstvu presudno je kako sistem funkcioniše u praksi – a ne gdje su formalne granice.

Cojić 

Privatna arhiva

Dodatno, evropski regulatorni okvir, uključujući inicijative poput Single European Sky (SES) i aktuelne reforme poznate kao SES 2+, jasno ukazuje na potrebu za većom integracijom, optimizacijom kapaciteta i smanjenjem fragmentacije vazdušnog prostora u Evropi.

Zbog toga svaka eventualna promjena postojećeg modela mora biti pažljivo razmotrena kroz prizmu sigurnosti vazdušnog saobraćaja, operativne efikasnosti i kapaciteta sistema, ekonomske održivosti i dugoročnih troškova, kao i usklađenosti sa međunarodnim standardima i uticaja na stručni kadar i kontinuitet sistema.

Sve ove odluke, iako tehničke prirode, u konačnom utiču i na svakodnevni život – prije svega kroz sigurnost, pouzdanost i efikasnost vazdušnog saobraćaja.

Važno je naglasiti da ne postoji univerzalno rješenje koje se može jednostavno primijeniti iz jednog sistema u drugi. Svaka država, ili grupa država, mora pronaći model koji najbolje odgovara njenim specifičnostima, uz puno uvažavanje međunarodnih obaveza i standarda.

U tom smislu, donošenje odluka koje će definisati upravljanje vazdušnim prostorom u narednim decenijama zahtijeva inkluzivan i stručan pristup, uz aktivno učešće profesionalne zajednice. Struka mora imati svoju ulogu – ne kao protivteža, već kao partner u procesu donošenja odluka.

Iskustvo iz rada u međunarodnim stručnim tijelima i saradnje sa organizacijama poput ICAO, EUROCONTROL i EASA potvrđuje da su dugoročna stabilnost sistema i povjerenje u njegove institucije jednako važni kao i sama operativna rješenja.

Upravljanje vazdušnim prostorom nije samo tehničko pitanje – to je pitanje povjerenja, kontinuiteta i odgovornosti prema sigurnosti i budućnosti vazdušnog saobraćaja.

(Autor je član Izvršnog odbora IFATSEA, predsjednik Udruženja tehnike kontrole letjenja ATSEPMONT)