Jugoslovensko-bugarske razmirice (8): Proganjanje, interniranje i ubijanje iseljenika

Dok je bugarski istoričar Dimitar Kosev tvrdio da je do iseljavanja dolazilo zbog terora nad bugarskim pograničnim stanovništvom, istoričar Vencislav Velev, s druge strane, ukazuje na to da je do iseljavanja dolazilo usled teškoća koje su jugoslovenske vlasti činile dvovlasnicima prilikom obrade svojih imanja. Prema bugarskim izvorima, u Bugarsku je iz Kraljevine SHS od 1. januara do 20. maja 1929. prebjeglo 108 lica.

Nelegalno iseljavanje stanovnika iz Caribrodskog i Bosiljgradskog sreza se zaista odvijalo, ali je, prema jugoslovenskim saznanjima, ono bilo posljedica agitacije o gotovo idealnom životu ranijih iseljenika u Bugarskoj. Obavještajni oficir u Caribrodu je ukazivao na to da se vrlo malo znalo o stanju tih ljudi. Prema njegovim informacijama, Bugari su sve emigrante iz Caribrodskog i Bosiljgradskog sreza naseljavali u oblasti Šumena i Nikopolja, barovitog i malaričnog predjela, dok su emigranti iz Južne Srbije bili prepušteni sami sebi i prisiljavani da se upisuju u razne makedonske organizacije. Oni koji su poželjeli da se vrate proganjani su kao izdajnici, a pojedinci su tom prilikom izgubili i živote. O ubijanju i interniranju iseljenika koji su izrazili želju za povratkom u Kraljevinu SHS, proganjanju i veoma lošem položaju emigranata u Bugarskoj gotovo identično su izvještavali dopisnik Centralnog presbiroa (CPB) u Sofiji Branislav Denić i delegat MUD-a u Sofiji Cvetan Đorđević.

Bugarska štampa je tokom maja mjeseca sve više javljala o graničnim incidentima. Posebna medijska pažnja je posvećena ubistvu troje lica od strane pripadnika jugoslovenske Granične trupe 26/27. aprila u okolini Caribroda, koja su ilegalno pokušala da pređu iz Kraljevine SHS u Bugarsku. Kako je navodio britanski poslanik u svom godišnjem izvještaju, jugoslovenski MID je demantovao neke od tih vijesti, ali je priznao da pripadnici Granične trupe imaju naređenje da ubiju svako lice koje pokuša da pređe granicu noću ili van predviđenih punktova. Britanski poslanik u Beogradu je dobio instrukcije od Forin ofisa da u vezi sa graničnim incidentima izvrši pritisak na jugoslovensku vladu da ratifikuje Pirotske protokole radi uspostavljanja mješovite komisije koja bi se bavila regulisanjem ovog problema. U svom odgovoru, zastupnik ministra inostranih djela Kosta Kumanudi je naglasio potrebu jedne takve komisije, ali je ukazao na lošu politiku bugarske vlade koja se ogledala u Pavelićevoj posjeti i bugarskoj žalbi Društvu naroda u vezi sa manjinama. Iste razloge, Kumanudi je naveo i bugarskom poslaniku Vakarelskom kada je ovaj tražio obrazovanje mješovite komisije. U međuvremenu, poslaniku Ljubomiru Nešiću je 29. aprila odobren odlazak na šestonedjeljni odmor "a ako želi i duže".

Jugoslovensko-bugarske razmirice (7): Bugarska vlada javno osudila incident

Međusobne optužbe između Kraljevine SHS i Bugarske "zbog pucnjave i napada bombama" na granici nastavljene su i tokom juna mjeseca. Sačekavši povratak Vojislava Marinkovića iz Švajcarske, britanski poslanik je ponovo pokrenuo pitanje mješovite komisije. Prema njegovim riječima, Marinković je žestoko reagovao, ukazujući na manjak dobre volje kod bugarske vlade. Zategnutosti jugoslovensko-bugarskih odnosa na granici dosta pažnje je posvećivala i britanska štampa, naročito list ''Tajms''. Kako je krajem juna javljao poslanik Đorđe Đurić iz Londona, pisanje britanskih listova je vršeno na osnovu informacija koje je Bugarska davala britanskim dopisnicima u Sofiji sa namjerom da incidente predstavi u svoju korist. Takvom pisanju je svakako pogodovalo i gledište Forin ofisa, koji je, prema riječima bugarskog poslanika u Londonu Panča Hadžimiševa, "predstavljao pogodno tlo za naše stanovište".

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)