Specijalna policija Uprave grada Beograda i progon komunista 1941-1942. (7): Od brutalnog prebijanja do strijeljanja

Islednici Specijalne policije nijesu imali milosti prema uhapšenim omladincima za koje su postojali snažni dokazi o ilegalnom radu: prebijani su i mučeni raznim metodama, od kojih su mnoge bile oprobane i usavršene još u međuratnom periodu, na iskusnijim i starijim komunistima. One su podrazumijevale udaranje pesnicama, šamaranje i šutiranje onesposobljenog uhapšenog, potom tuču po tabanima, leđima i grudima, sprovođenu uz upotrebu korbača, pendreka i štapova različite debljine. Nije bio rijedak slučaj da se omladinci onesvijeste od posljedica batinanja, a da potom budu poliveni kofom hladne vode i ponovo mučeni čim bi povratili svijest. U velikom broju slučajeva, isleđivanje je bilo višesatno, a oni mladi komunisti koji su odbijali da priznaju bili su saslušavani po nekoliko puta. Završna faza saslušavanja nepokornih često je dovodila uhapšene na ivicu smrti, i uključivala je brutalno prebijanje tokom kojeg su frustrirani islednici nekontrolisano udarali po glavi, polnim organima ili postojećim ranama. Ukoliko bi priznanje i dalje izostajalo obično bi slijedilo prebacivanje u logor na Banjici i strijeljanje na stratištu u Jajincima, a bilo je slučajeva i umiranja od posljedica pretrpljene torture, tokom samog isleđivanja ili po povratku u zatvorsku ćeliju.

Fizičke prinude prilikom isleđivanja nijesu bile pošteđene ni djevojke (za neke od uhapšenih bi se prije moglo reći da su – i tjelesnom konstitucijom i uzrastom i nivoom zrelosti – bile djevojčice), za koje je posebno težak vid mučenja bilo batinanje po bosim tabanima, usljed koga ne bi mogle da stanu na noge i samostalno se kreću danima. Jedan broj uhapšenih omladinaca toliko je stradao od ruke islednika da su iz pritvora privremeno premještani u bolnicu na oporavak. Uslovi boravka u pritvoru svakako su bili neljudski i sračunato držani na tom nivou, sa ciljem da dodatno oslabe uhapšene i ubrzaju njihovo slamanje u istrazi. Zatvorske sobe su bile prenaseljene, vlažne i memljive, bez najminimalnijih sanitarnih uslova, ishrana očajna, a psihološki pritisak ogroman.

Specijalna policija Uprave grada Beograda i progon komunista 1941–1942 (6): Uhapšeno gotovo cjelokupno skojevsko rukovodstvo

Ne želeći da izda svoje drugove i organizaciju, većina uhapšenih trpjela je torturu do krajnjih granica sopstvenih mogućnosti i poricala umiješanost u ilegalni rad. Iskusni operativci Specijalne policije, s druge strane, već su imali pouzdana i provjerena saznanja o odgovornosti značajnog broja uhapšenih i istrajno su nastojali da iznude priznanja i dodatne informacije. Fizičko mučenje kombinovano je sa elementima psihičkog pritiska, emocionalnim ucjenama vezanim za porodicu uhapšenog, saopštavanja dijela informacija o identitetu drugih uhapšenih omladinaca kao i djelova njihovih iskaza. Cilj je bio da se zatvorenik mentalno i duhovno slomi, da u sebi prelomi i pođe putem saradnje sa policijom, tražeći u tome spas sopstvenog života i budućnosti. Takva odluka znatno se lakše donosila u okolnostima u kojima bi isleđivani došao do uvjerenja da je njegova patnja besplodna i bespotrebna, jer policija i onako već zna sve iz provala drugih uhapšenih. Stoga ne čudi da su pojedini skojevci "propjevali" tek na trećem ili četvrtom saslušanju, pa i kasnije, iako su se u prvi mah držali veoma istrajno i hrabro.

Nijesu se svi uhapšeni mladi komunisti podjednako "dobro držali" – bilo je i onih koji su, i bez previše prinude, bili spremni da otkriju desetine drugova i kompromituju rad čitave skojevske organizacije.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)