Pristupanje Jugoslavije programu američke vojne pomoći (1): Pregovori vođeni u strogoj tajnosti

O saradnji Titove Jugoslavije i NATO-a tadašnja javnost nije znala gotovo ništa, a za neke je ona ostala nepoznanica i do danas. Ovu donekle tabu temu najbolje je rasvijetlio poznati srpski istoričar dr Bojan B. Dimitrijević svojom knjigom ''Jugoslavija i NATO (1951-1957)'', u čijem će uvodu zapisati: ''Poslije ideološkog sukoba sa Staljinom, 1948, Jugoslavija se nakon skoro tri godine izolacije 1951. definitivno okrenula Zapadu i poslije intenzivnih pregovora sa Sjedinjenim Državama uključena je u Program zajedničke odbrane (skraćeno MDAP), a prijemni dokument potpisan je u Beogradu 14. novembra 1951. godine. U okviru ovog projekta, Jugoslavija je bila gotovo u okviru Sjevernoatlantskog pakta, jer je to bio program u kome su bile i članice NATO-a i države koje su bile ugrožene od moguće sovjetske agresije''.

Dr Bojan B. Dimitrijević

-(foto: Medija centar ''Odbrana'')

Knjigu su 2003. objavili ''Tricontinental'' iz Beograda i Novinsko-izdavački centar ''Vojska'', takođe iz Beograda, dok je predgovor za nju napisao Boris Tadić, tadašnji ministar odbrane Srbije i Crne Gore. ''Ranija iskustva Jugoslavije (Srbije i Crne Gore) sa NATO-m su kompleksna. U negativna iskustva spada vazdušna kampanja 1999. To je jedno od najtežih iskustava, koje još uvijek ima tragove u odnosu javnog mnjenja prema NATO paktu'', zapisaće tom prilikom, između ostalog, Tadić.

Pomenutu knjigu već smo koristili na ovom mjestu, a ovog puta uz odobrenje (kao i ranije) njenog autora, prenijećemo u našem feljtonu, sa neznatnim skraćenjem, poglavlje ''Pristupanje programu vojne pomoći''

Dr Bojan B. Dimitrijević, naučni savjetnik, rođen je 1968. godine u Beogradu. Diplomirao je 1994. godine, a magistrirao 1997. godine na beogradskom Filozofskom fakultetu. Takođe je magistrirao na Srednjeevropskom univerzitetu u Budimpešti. Doktorirao je na novosadskom Univerzitetu 2004. godine, a završio je i visoki kurs reforme sistema bezbjednosti na Univerzitetu u Bradfordu 2006. Objavio je samostalno ili u koatorstvu oko 80 monografija i preko 140 naučnih radova iz savremene vojne istorije ovog prostora. U periodu 2003 — 2012. godine bio je: savjetnik ministra odbrane, savjetnik ministra spoljnih poslova za NATO, savjetnik predsjednika Republike Srbije za odbranu/vojna pitanja, kao i pomoćnik ministra odbrane za ljudske resurse i odbornik skupštine grada Beograda. Trenutno je zamjenik direktora Instituta za savremenu istoriju iz Beograda.

                                                       ***

Pregovori Jugoslavije o vojnoj pomoći sa zapadnim silama vođeni su u strogoj tajnosti. Jugoslovensko rukovodstvo je ispoljavalo visok stepen zabrinutosti zbog moguće reakcije nižih ešalona Partije i svojih pristalica u vezi sa vojnim povezivanjem sa buržoaskim državama protiv dojučerašnjih ideoloških istomišljenika. Takođe bilo je zabrinuto da ovakav spoljnopolitički kurs ne izazove SSSR i podstakne ga na vojnu intervenciju. Zapadne sile, sa svoje strane, strahovale su od reakcije sopstvenog javnog mnjenja, koje bi u to vrijeme teško moglo razumjeti podršku svoje vlade jednoj komunističkoj državi.

Relativno brz strateški zaokret tražio je i adekvatno objašnjenje domaćem javnom mnjenju, koje je u ranijim godinama bilo zasuto negativnim ocjenama o "imperijalističkom" Zapadu. Iako su tonovi u štampi od početka 1950. upadljivo blagi, u periodu konkretizacije vojne pomoći bilo je potrebno dodatno ubijediti javnost da je započeti kurs intenzivnog savezništva sa Zapadom u duhu već postojeće političke linije jugoslovenskog rukovodstva i njenog prvog čovjeka, Josipa Broza Tita.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)