Pristupanje Jugoslavije programu američke vojne pomoći (7): Izveden niz pokaznih vježbi

General Kolins je, prema zapisniku sa sastanka, tokom svog boravka u Jugoslaviji posjetio "Ljubljanu, Skopsku oblast i arsenal". Pred kraj njihove posjete izveden je niz pokaznih vježbi da bi general Kolins i njegovi saradnici stekli sliku o tehničkoj kulturi JA i uopšte o njenim mogućnostima. Najveća vježba u tu svrhu izvedena je kod Banjaluke, gdje su u velikom opsegu angažovane tenkovske, vazdušno- desantne i avijacijske jedinice na forsiranju Vrbasa. Cilj vježbe na prostoru Klašnica bio je da se Amerikancima demonstrira jugoslovenska sposobnost u rukovanju tehnikom, uz forsiranje rijeke. Vježbom je rukovodio general Mihajlo Apostolski. Oklopne i mehanizovane jedinice izvršile su forsiranje Vrbasa na tri mjesta i na tri načina: gazom, skelskim prelazom i preko pontonskog mosta, zatim se razvile u borbeni raspored i spojile se sa prethodno bačenim vazdušnim desan-tom. Brzina jugoslovenskih tenkista posebno je ostavila utisak na američke goste. Vježba je impresionirala Amerikance, što je uticalo da više ne insistiraju na slanju instruktora, posebno u oklopnim jedinicama. General Kolins je, po povratku,

21. oktobra na radiju izjavio da je Jugoslovenska armija "jedna od najžilavijih u Evropi'', ali da joj manjkaju tenkovi, avioni i druga oprema. Naročito je bio impresioniran "kada je davanjem iznenadnih instrukcija ustanovio da vježbe nijesu unaprijed aranžirane".

Pristupanje Jugoslavije programu američke vojne pomoći (6): Jugoslovenima ostavljeno da samostalno vode vojsku

Prema vijestima zapadnih agencija iz Vašingtona, još 26. oktobra 1951. uveče saznalo se da će poslije više nedjelja tajnih pregovora SAD i Jugoslavija potpisati sporazum o vojnoj pomoći. Ostalo je samo da se usaglase tehničke pojedinosti i da oružje počne da stiže. Agencije su isticale da je tokom godine Jugoslavija "dobijala jedino hitne pošiljke, lako oružje i municiju'', odnosno da je to prvi zvanični sporazum kojim je SAD snabdijevala oružjem jednu komunističku zemlju. Strane agencije su isticale da je Tito dugo odbijao potpisivanje, jer se nije slagao da američke vojne misije krstare po njegovoj zemlji. General Loton Kolins ubijedio ga je da će se misija "poglavito baviti na području Beograda". Za šefa misije, kao što je ugovoreno, imenovan je general-major Džon Harmoni, koji je tada bio vojni ataše u Rimu. Sjutradan se čulo da pregovori još uvijek nijesu gotovi, a iznos pomoći se procjenjivao na oko pola milijarde dolara, što je iznosilo 10 odsto od ukupnog kredita za pomoć zapadnoj Evropi. Upitan, 31. oktobra, da li su razgovori sa generalom Kolinsom bili zadvoljavajući, Tito je pozitivno odgovorio. "General Kolins je razumio naš specifičan položaj i prema tome tom specifičnom položaju biće podešen i ugovor, odnosno sporazum o dobijanju oružja". Naravno, jugoslovenski mediji nijesu ništa prenosili o ovom pitanju. Na protivničkoj strani, na informbirovskim radio-stanicama, već 28. oktobra se čulo o dodjeljivanju vojne pomoći, a ta vijest je pratila ranije špekulacije o posjeti američkog generala Kolinsa Jugoslovenskoj armiji.

Agencija UPI je 30. oktobra javila o čemu razgovara američka vazduhoplovna delegacija u Jugoslaviji. Prema toj vijesti, razmatrane su izmjene i pobolj-šanja za aerodrome jer su jugoslovenski predstavnici zatražili isporuke mlaznih aviona, koje su satelitske zemlje već počele da dobijaju iz SSSR-a.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)