Šezdeset osma u Jugoslaviji i Rumuniji i događaji u Čehoslovačkoj (4): Studentski bunt zaobišao Rumuniju

Studentske demonstracije u svijetu, kao ni u Jugoslaviji, nijesu uticale na pojavu sličnih pokreta na rumunskim univerzitetima. Studenti u Bukureštu i drugim gradovima su ostali mirni i reklo bi se zadovoljni uslovima rumunskog školstva. Glavni razlog za takvo stanje bilo je liberalno okruženje koje je vladalo u kulturi od 1964. godine, a koje se razvilo prvih godina vladavine Nikolae Čaušeskua. Sloboda koja je tada data piscima i umjetnicima bila je dovoljna da studenti blagonaklono gledaju na sistem. Državni vrh je studentima u Rumuniji poklanjao veliku pažnju. Česti su bili primjeri da visoki partijski funkcioneri primaju predstavnike studenata ili učestvuju u radu različitih studentskih organizacija. Sam Čaušesku je više puta prisustvovao kongresima Saveza studentskih udruženja Rumunije, a jedan takav održan je u rumunskom glavnom gradu februara 1967. godine.

Treba naglasiti da je generacija koja je stasala te 1968. godine bila zadojena marksizmom, tako da je kritički gledala na kapitalizam i sve što je dolazilo sa Zapada. Kapitalizam je za većinu mladih Rumuna predstavljao sistem koji je suprotan progresu i koji ima cilj da dehumanizuje društvo. Oni su se tada više okretali ka idejama nacionalizma, liberalnog marksizma i religiji – pravoslavlju. Svemu, dakle, što je propagiralo neke više vrijednosti i posebnu pažnju posvećivalo moralu.

Postepeno okretanje od Istoka ka Zapadu, koje je počelo 60-ih godina, nije bilo dovoljno brzo da uticaj Zapada postane dominantan tokom iste decenije. Preimenovanje ulica sa sovjetskim nazivima, uvođenje engleskog jezika u škole, stidljiv prodor zapadne muzike i kulture nijesu bili dovoljni da talas burne 1968. prodre u Rumuniju. Partija je uspjela da prva ispoljavanja neslaganja i slobode u narodu preokrene i usmjeri u pravcu koji je bio kompatibilan sa težnjama komunističkog režima. Demonstracije i pobune u Rumuniji su morale da sačekaju sledeću deceniju. Partija je omladini posvećivala posebnu pažnju, te je 1968. godine u Bukureštu osnovan Centar za proučavanje omladinskih problema sa ciljem da izrađuje razne studije i daje preporuke za poboljšanje života i obrazovanja omladine. Osim toga, Rumunska komunistička partija je kroz Savez komunističke omladine u društveni i politički život uvodila preko dva i po miliona mladih Rumuna.

Šezdeset osma u Jugoslaviji i Rumuniji i događaji u Čehoslovačkoj (3): Poslije Titove podrške studentima uslijedila represija

Za razliku od većine drugih zemalja burna šezdeset osma Rumuniji nije donijela bunt, studentske demonstracije, proteste, političke promjene i zahtjeve za liberalizacijom. Ova po svemu jedinstvena godina imala je kod jugoslovenskog susjeda sasvim drugačiji uticaj. Ona je ujedinila narod i učvrstila Čaušeskuov režim oko ideje nezavisnosti. Vlast je nekako uspjela da spoji na prvi pogled dvije nespojive stvari – komunizam i nacionalizam. U nadi da će ih dovesti do nezavisnosti i slobode rumunski narod je slijepo i poslušno pratio Nikolae Čaušeskua svog "heroja iz 1968" – sve do decembra 1989. godine.

Glavna tema koja je tokom čitave šezdeset osme okupirala pažnju jugoslovenskih, rumunskih, ali i drugih političara bilo je čehoslovačko pitanje. Godina 1968. predstavljala je za Istočni blok trenutak povlačenja iz revizionizma i bujanja različitih disidentskih pokreta. Štaviše, mnogi istoričari ovu godinu smatraju početkom raspada komunističkih režima, a kao preloman događaj uzima se intervencija u Čehoslovačkoj.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)