Običaji i vjerovanja u Crnoj Gori (3): Šest nedjelja oplakivali knjaza Danila

Žene, jedna po jedna, raspoređene u dugoj povorci, glava pokrivenih crnim maramama, bez kecelja jakih boja, slične djevojkama pokupljenim iz nekog manastira, odlaze, nijeme i pognute glave. Samo, s vremena na vrijeme, jedna od njih, prekidajući tužnu tišinu povorke, ispušta u vazduh, više nego što tuži, neke riječi gdje se može raspoznati ime pokojnika; žaljenja i hvale u njegov pomen.

Kada se vjerski obred završi, ljube mrtvaca, zatim se kovčeg spušta u raku gdje najbliži rođak baca prvu lopatu zemlje. Tada počinje važan čin pogrebnog obreda, u svemu sličan svadbenom obredu ili porodičnom prazniku, jer se vrlo brzo zaboravlja razlog koji je okupio zvanice za gozbeni sto. Jedino odjeća žena koje ponovo preuzimaju dužnost služenja, podsjećaju na pogreb koji je obavljen; što se tiče muškaraca, oni ne bi mogli da pokažu emocije koje bi umanjile njihovo dostojanstvo i njihovu važnost i kojima, uostalom, izgledaju da su vrlo malo pristupačni.

U toku mjeseci koji slijede sahrani rođaka a naročito prazničnih dana, kleknute na koljenima, žene počinju, s vremena na vrijeme, da tuže, daju pokojniku poruke za onaj svijet i prskaju blagoslovenom vodicom nadgrobni kamen.

Običaji i vjerovanja u Crnoj Gori (2): Oproštaj kćerke od umrle majke

Bol nije, ni manje bučan, ni manje izrazit kada u neku porodicu stigne vijest o smrti jednog od njenih članova koji je čak odavno preminuo. Jednog jutra su nas probudili scenom sličnom onima koje smo opisali i koja se desila u kući koja je u blizini naše. Kada smo dobili informacije, bili smo vrlo začuđeni što čujemo da je ova eksplozija jauka i jecaja, u kojima su sami susjedi učestvovali, motivisana dobijanjem jednog pisma iz Moskve, koje je obavještavalo o smrti mladića, koji je umro prije šest mjeseci. Po svečanosti, koja se priređuje svečanim obavljanjem sahrane ljudi iz srednje klase, treba čekati da se vide one sahrane slavnih ličnosti okružene neobičnim sjajem. Šest nedjelja nakon smrti knjaza Danila, nije uopšte prestajao dolazak gorštaka koji su dnevno stizali na Cetinje u hiljadama da bi odali posljednju počast svom poštovanom poglavaru. Prilazi maloj prijestonici su bili samo prostrani logor gdje, od ujutru do uveče, peku ovce i gdje kruže boce vina i rakije; sve se to, uostalom, radilo o trošku novog knjaza za koga je to bio trenutak svete časti da tom prilikom ispuni, s izvanrednom darežljivošću, obaveze koje su mu bile nametnute običajima zemlje. Vjerujemo da se sviđa našim čitaocima što reprodukujemo ovdje priču koju je jedan svjedok očevidac mogao da nam ispriča o sahrani Mirka Petrovića, brata knjaza Danila i oca knjaza Nikole. Nijedan opis ne bi mogao bolje da dâ pečat tom bolu, više vještačkom nego stvarnom, u iskazivanjima u kojima Crnogorci, u neku ruku, važe za majstore: "Nekoliko dana prije mog dolaska u Crnu Goru, Mirko Petrović, otac knjaza Nikole, bio je umro od kolere i karantini postavljeni u raznim krajevima su do tada sprečavali stanovnike udaljenih sela da dođu da odaju pogrebnu počast posmrtnim ostacima tog heroja. Imao sam, dakle, priliku, neko vrijeme zatim, da prisustvujem ovoj javnoj žalosti čije čudne manifestacije zaslužuju da budu ovdje iznesene kao neobičan i grandiozan primjer ove vrste ceremonije.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVI

(NASTAVIĆE SE)