Uspon i pad ''prve drugarice'' Jugoslavije (4): Привилегована да буде стално ''у кадру''

Supruge šefova država realnog socijalizma bile su praktično nevidljive. Jedan od razloga bila je i činjenica da formalni poglavari država nijesu bili i nosioci najveće moći. Takvi su recimo bili Jakov Mihailovič Sverdlov i Mihail Ivanovič Kalinjin u Sovjetskom Savezu. Supruge prve generacije revolucionarnih vođa bile su i same revolucionarke ili su bile decenijama mlađe, a i same aktivne u politici. Asketska spoljašnost Vladimira Iljiča Uljanova – Lenjina i Josifa Visarionoviča Staljina, koja je brižljivo njegovana, učinila je da njihove supruge, iako društveno aktivne faktički nemaju status prve dame.

Slično je bilo i u državama "lagera". Pored velikog broja šefova država čije su supruge ostale nezapažene, baš kao i supruga sovjetskog lidera Nikite Hruščova, dominantan model su supruge albanskog predsjednika Envera Hodže i rumunskog Nikolaja Čaušeskua. Obije su pripadale komunističkom establišmentu, imale su zvanične funkcije i velike ambicije i bile su na različite načine povezane i naknadno povezivane sa svojim supruzima. Jovanka Broz je i u ovom slučaju izuzetna pojava. Njen suprug je bio stariji i samostalnija i značajnija pojava od albanskog i rumunskog kolege. Na drugoj strani, njena uloga je bila drugačija, a ambicije − formulisane tek početkom sedamdesetih godina − prilično zatamnjene.

Uloga Jovanke Broz, decenijsko izbjegavanje samostalnog nastupa u javnosti tokom prvog perioda njenog braka s Titom, kao i drugorazredni značaj njenog djelovanja u unutrašnjoj politici govori u prilog tome da se, pored vjerovatnih intimnih razloga, kao najvažniji politički motiv za neočekivano Brozovo vjenčanje, nametala spoljna politika, protokolarne obaveze i sve prednosti koje oženjeni šefovi država imaju prilikom posjeta inostranstvu.

Uspon i pad ''prve drugarice'' Jugoslavije (3): Seoskog porijekla i skromnog obrazovanja

U novinskim tekstovima u Srbiji su u vrijeme posljednjeg, velikog talasa zanimanja i najveće popularnosti Jovanke Broz, autori ipak poredili SFR Jugoslaviju s njenim nesvrstanim afričkim saveznicima. Čak i u "ozbiljnim" novinama moglo se pročitati i sljedeće: "Žan-Bedel Bokasa imao je sedamnaest supruga i, da ga nije omeo prevrat, u svom haremu napravio bi Ujedinjene nacije u malom. Žene kojima je Idi Amin Dada zadao frakture imale su mnogo više sreće od onih koje su bile pod prismotrom njegove tajne službe. O intimnom životu diktatora zna se veoma malo. Većina od njih nije se čak ni javno pojavljivala sa suprugama, sem u iznimnim slučajevima, kada su to protokolarne okolnosti zahtijevale. Ali i tada su njihove žene bile samo dio svite koja ih je okruživala, a oficijelni snimatelji s takvih skupova jedva da su i registrovali njihovo prisustvo. Izuzeci u tom pogledu mogli bi da se nabroje na prste jedne ruke: Broz (u poznijim godinama), Huan Peron, Nikolaje Čaušesku, Ferdinand Markos i Čang Kaj-Šek. Ako se zna da su Elena Čaušesku, Imelda Markos i gospođa Čang pored bračnih dužnosti obavljale i državničke, privilegiju da bude stalno 'u kadru' uživala je samo Jovanka Broz. Objašnjenje za diktatore iz muslimanskog svijeta nije neophodno, a što se ostalih tiče možemo zaključiti samo jedno − nijesu bili spremni da svoju slavu, popularnost i divljenje nacije (svejedno koliko je ono bilo iskreno) dijele ni sa kim, pa ni sa njima. Titov nesebični gest na tom planu ostali diktatori su pakosno tumačili potrebom da vremešnog lidera treba neko da pridržava za vrijeme njegovih dugih i zamornih turneja po zemlji i inostranstvu, a ko će to da uradi stručnije od jedne bolničarke, aludirajući na vojno-sanitetsku karijeru Jovanke Budisavljević prije nego što je postala prva dama".

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)