Višak kalcijuma rijetko nastaje zbog hrane

Stanje povišenog nivoa kalcijuma u krvi, poznato kao hiperkalcemija, može izazvati niz zdravstvenih problema, od probavnih smetnji do oštećenja bubrega i kostiju.

Nutricionistkinja Samanta Meklaud za EatingWell definiše hiperkalcemiju kao stanje u kojem u krvi ima previše kalcijuma. Važno je razumjeti ulogu kalcijuma u organizmu i moguće posledice njegovog prekomjernog unosa.

Prosječna odrasla osoba trebalo bi da unosi oko 1.000 miligrama kalcijuma dnevno. Potrebe su veće kod starijih osoba, pa se ženama starijim od 51 godine i muškarcima starijim od 71 godine preporučuje 1.200 miligrama dnevno.

Gornja bezbijedna granica unosa za zdrave odrasle osobe je 2.500 miligrama, odnosno 2.000 miligrama za starije od 51 godine.

Telo ima efikasan mehanizam za održavanje nivoa kalcijuma u uskim granicama. Za to su zadužene četiri male paratireoidne žlijezde smještene u vratu, koje proizvode paratireoidni hormon (PTH). Taj hormon, zajedno s vitaminom D, precizno reguliše nivo kalcijuma.

Povišene vrijednosti najčešće se javljaju kada paratireoidne žlijezde ne rade pravilno, pa je malo vjerovatno da će do problema doći bez postojećih zdravstvenih tegoba. Većina ljudi zapravo ne unosi dovoljno kalcijuma. Teško je pretjerati samo hranom jer biste, na primjer, morali da popijete gotovo dva litra mlijeka da biste premašili gornju granicu.

S druge strane, dodaci ishrani često sadrže visoke koncentracije kalcijuma, pa se njihovim uzimanjem, posebno uz ishranu koja je već bogata kalcijumom, količine brzo povećavaju.

Šta uzrokuje višak kalcijuma

Hiperkalcemiju mogu izazvati različiti faktori, a rijetko je posledica same ishrane. Među mogućim uzrocima su prekomjerna upotreba dodataka kalcijuma ili vitamina D, određene bolesti i zdravstvena stanja, kao i neki ljekovi, poput litijuma ili tiazidnih diuretika.

Uzrok mogu biti i poremećaji rada paratireoidnih žlijezda, bolest bubrega, genetska stanja koja utiču na regulaciju kalcijuma, kao i infekcije i bolesti poput sarkoidoze ili tuberkuloze.

„Najčešći uzrok hiperkalcemije je primarni hiperparatireoidizam, stanje kod kojeg su paratireoidne žlijezde u vratu preaktivne“, kaže dr Serena Bejns i dodaje: „Zbog toga dolazi do prekomjernog lučenja paratireoidnog hormona, što zatim podiže nivo kalcijuma u krvi.“

Simptomi povišenog kalcijuma

Hiperkalcemiju je često teško prepoznati jer u početku ne mora da izaziva nikakve simptome.

„Blaži slučajevi često prolaze bez simptoma“, potvrđuje Bejns. „Umjereni do teški slučajevi mogu izazvati umor, slabost, mučninu, povraćanje, zatvor, pojačanu žeđ i učestalo mokrenje. Mogu se javiti i problemi s koncentracijom i pamćenjem, bolovi u kostima i mišićima, prelomi i kamen u bubregu.“

Moguća je i pojava slabosti i trzanja mišića. Budući da povišeni kalcijum utiče i na mozak, osoba može da se osjeća zbunjeno. U ekstremnim slučajevima može doći i do opasnih srčanih aritmija. Ipak, to je izuzetno rijetko i pogađa tek jedan do dva odsto ljudi, od kojih gotovo svi već imaju zdravstvena stanja koja ih čine podložnim.

Rizici i moguće komplikacije

Dodaci kalcijuma mogu povećati rizik od nastanka kamena u bubregu kod ljudi koji su mu skloni. Komplikacije same hiperkalcemije su rijetke, ali su moguće ako se stanje ne liječi. Bejns navodi da dugoročni rizici uključuju otkazivanje bubrega, osteoporozu i nepravilan rad srca.

Ostale moguće komplikacije su upala pankreasa, čir na želucu, visok krvni pritisak, depresija, zbunjenost i prelomi kostiju.

Dijagnoza i liječenje

„Najbolji način za dijagnostikovanje hiperkalcemije jeste analiza krvi kojom se mjere nivoi kalcijuma, paratireoidnog hormona i vitamina D“, objašnjava Bejns.

Liječenje zavisi od uzroka. Ako je problem hiperparatireoidizam, pacijentu će vjerovatno pomoći operacija uklanjanja jedne ili više paratireoidnih žlijezda.

„Problem prevelikog unosa kalcijuma ili toksičnosti vitamina D obično se rešava prestankom uzimanja suplemenata i povećanim unosom tečnosti“, kaže Bejns.

U zavisnosti od težine stanja, liječenje može uključivati infuziju, steroide, diuretike ili čak dijalizu.

„Važno je potražiti pomoć ljekara jer neliječena hiperkalcemija može izazvati ozbiljne komplikacije. Zato su rana dijagnoza i intervencija ključne“, upozorava Bejns.

Namirnice bogate kalcijumom

Najbogatiji izvori kalcijuma su mliječni proizvodi poput mlijeka, sira, jogurta i kefira. Ako ne konzumirate mliječne proizvode, kalcijum se nalazi u sardini i lososu s kostima, obogaćenom sojinom mlijeku ili mleku od orašastih plodova, kao i tofuu.

Manje količine nalaze se u brokoliju, edamame mahunama i nekim obogaćenim žitaricama.

Umjeren unos

Većina ljudi zapravo ne unosi dovoljno kalcijuma, a ishranom je teško unijeti prevelike količine. Ipak, moguće je pretjerati s dodacima ishrani, što može povećati rizik od kamena u bubregu.

To u rijetkim slučajevima može dovesti do hiperkalcemije, stanja koje je najčešće povezano s nekom drugom bolešću. Prije uzimanja bilo kakvih dodataka ishrani, obavezno se posavjetujte s ljekarom.