Iz života Crne Gore i Crnogoraca (5): Apsolutna vlast gospodara Crne Gore

Drevno ustrojstvo slovenskog plemena zasnovano na porodici i širenju njenih veza čine osnovu građanske i političke organizacije u Crnoj Gori. 

To je gotovo republikanska organizacija čiji je prvi rezultat potpuna jednakost svih članova zajednice. To je bolje rečeno feudalno ustrojstvo, ali bez klase robova ili kmetova na nižem stupnju ljestvice. Crnogorci su, kao Kastiljanci, svi plemići i jednaki, a nazivi junaka i viteza koji odgovaraju prilično tačno zvanju miles ili viteza pripadaju svakom od njih.

Na čelu naroda je suveren jer je monarhistička i centralistička vlast prijeko potrebna u zemlji koja je stalno pod oružjem. Toj stalnoj vojsci, tom ogromnom ušančenom logoru neprestano u ratu sa muslimanima potreban je starješina. Ali taj starješina odgovara tipu feudalnog gospodara. Dugo vremena crkveni poglavar, vladika, danas svjetovni knjaz, samo je prvi među knezovima, glava velike nacionalne porodice koja je nastala udruživanjem svih porodica. Kad bi se, umjesto slovenskih naziva u Crnoj Gori, primijenili nazivi iz feudalne hijerarhije, dobila bi se tačna podudarnost: junaci su vitezovi, knezovi grofovi i najzad knjaz suvereni vojvoda. Knjaz Crne Gore ne nosi i nije nikada nosio višu titulu jer sve dok je kraljevina Srbija postojala, knjaz ili vojvoda Crne Gore i Zete bio je vazal srpskog kralja, isto kao što su veliki feudalci u našem srednjem vijeku bili vazali kralja Francuske. Gospodar Crne Gore uživa apsolutnu vlast u gotovo svim slučajevima. Vrši vojnu diktaturu čije je neograničeno produžavanje apsolutno potrebno s obzirom na prilike u kojima narod živi. U doba vladika kad je vrhovnu vlast posjedovao ne svjetovni knjaz već vladika- knez, jedan dio te vlasti, onaj sa kojim su svešteničke dužnosti bile nespojive, bio je prenesen na guvernadura, neku vrstu konetabla" čije zvanje i položaj su bili nasljedni. Senat ili sovjet koji sjedinjuje nadležnosti koje su u našoj monarhiji srednjeg vijeka imali kraljevski savjet i parlament, zasjeda uz knjaza, pomaže mu savjetima u vođenju državnih poslova i vrši poslove koji bi pripadali vrhovnom sudu koji ima u nadležnosti da rješava po apelacijama na presude prvostepene instance donijete od strane starješina sela ili plemenskih prvaka.

Iz života Crne Gore i Crnogoraca (4): Porodica temelj građanskog i političkog društva

Apsolutna diktatura gospodara samo je, uostalom, izuzetak koji je postao stalan iz nužde. U načelu, u Crnoj Gori kao u svim zemljama gdje su Sloveni sačuvali drevne tradicije i razvoj prirodnih težnji njihove rase, uređenje države je suštinski utemeljeno na volji naroda. Kod Crnogoraca kao i kod Srba postoji ustanova skupštine ili narodna skupština, sastavljena od svih glava porodica i po pravu joj pripada zakonodavna vlast. Ali ona se više ne saziva godišnje. U svim redovnim slučajevima njena nadležnost je prenesena na knjaza na osnovu diktatorske vlasti koja mu je data. Jedino u izuzetnim slučajevima onda kad je potrebno donijeti neku važnu odluku koja se tiče budućnosti naroda knjaz saziva skupštinu. Na primjer, promjena ustava zemlje može se utvrditi samo uz njenu saglasnost. Starješine se tada okupljaju na poljani na Cetinju, koja za ovaj ratnički i pastirski narod predstavlja forum. Što se knjaza tiče, on na brežuljku zasjeda sa senatom i odatle dominira skupštinom.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)