Sukob Jugoslavije sa Informbiroom i zaokret Rumunije (4): Podrška Zapada Jugoslaviji donijela pobjedu

Komunističke partije u okruženju su sukob Jugoslavije i SSSR-a iskoristile za obračun sa svim neprijateljskim elementima u svojim zemljama. Tako je u Albaniji osuđen i ubijen Koči Dzodze, ministar unutrašnjih djela, u Mađarskoj ministar inostranih poslova Laslo Rajk, u Bugarskoj potpredsjednik vlade Trajčo Kostov, u Čehoslovačkoj Rudolf Slanski, a u Poljskoj je na višegodišnju robiju osuđen sekretar Poljske radničke partije Vladislav Gomulka. Što se rukovodstva RRP tiče, ono je prve represije sprovelo nad jugoslovenskom i njemačkom nacionalnom manjinom, a kasnije i nad partijskim protivnicima i neistomišljenicima.

Na početku sukoba Jugoslavija je bila u izuzetno teškoj situaciji, izolovana i bez ijednog prijatelja i saveznika u svijetu. Nakon Rezolucije ona je imala diplomatske odnose sa svega 29 država, a sa nekima od njih poput Italije, Grčke i Austrije je imala loše odnose. Država je više od petine budžeta morala da odvaja za naoružavanje, a nestašica i sušne godine su je dovele do same ivice. Rat u Koreji je takođe imao loš uticaj jer je za posljedicu imao skok cijena u svijetu. Tito je zbog toga morao da se okrene Zapadu, a Amerikanci su među prvima razumjeli koliku korist za njih može da ima sukob Tito–Staljin. Amerika je već od ljeta 1948. počela tajno da šalje naftu Jugoslaviji jer je prekidom odnosa Rumunija prestala da je isporučuje. Ovaj energent je bio krucijalan za opstanak Jugoslavije kao države. Zahvaljujući podršci Zapada Jugoslavija je uspjela da iz sukoba izađe kao pobjednik.

Sukob Jugoslavije sa Informbiroom i zaokret Rumunije (3): Bjekstvo i pogibija generala Arsa Jovanovića

Simbolična najava jugoslovenske pobjede bila je 1952. godina i utakmica između sovjetskih i jugoslovenskih fudbalera na Olimpijadi u Finskoj. Reprezentacije su na Olimpijadi odigrale dvije utakmice, prvu 20. jula, a drugu 22. jula. Prva je bila završena neriješenim rezultatom 5: 5, a druga jugoslovenskom pobjedom 3: 1. To nijesu bile samo sportske utakmice već i političke. Pritisak koji su Tito i Staljin izvršili pismima na reprezentacije je za igrače značio, ne sportsko nadmetanje, nego borbu za život i smrt. Pobijediti značilo je donijeti svojoj državi ohrabrenje i privid da je moguće i iz političkog sukoba izaći kao pobjednik. Rasplet i te "treće utakmice" je ubrzo uslijedio "izmjenom u sovjetskoj ekipi". Odnosno, smrt Josifa Visarionoviča Džugašvilija Staljina marta 1953. godine bila je ključni uslov za stvaranje iole povoljnije atmosfere u odnosima. Nestankom Staljina je iz sukoba istrgnut lični momenat zbog kojeg pomirenje nije bilo moguće, dok je sama pomisao na tako nešto predstavljalo veliku opasnost po život. Dolaskom njegovih nasljednika koji su smatrali da se prema Jugoslaviji mora voditi drugačija politika stvorila se atmosfera za postepeno otopljavanje, a na kraju i kretanje putem normalizacije. Prema mišljenju Jože Pirjeveca, prvi gest pomirenja došao je od strane nekadašnje Staljinove desne ruke Lavrentija Berije neposredno poslije Staljinove smrti. Ipak, istorija je kao glavnog protagonistu drugačije politike prema Jugoslaviji upamtila Nikitu Hruščova, čovjeka koji je kao pobjednik izašao iz borbe Staljinovih nasljednika za vlast. Kako bilo, sukob Tita i Staljina bio je prvi klin koji je napravio pukotinu u lagerskoj ploči. On je postao primjer da i ostale lagerske zemlje mogu da se suprotstave Moskvi. To su kasnije učinili Mađari, Poljaci, Čehoslovaci, a željeli su i Rumuni.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)