Šezdeset osma u Jugoslaviji i Rumuniji i događaji u Čehoslovačkoj (9): Suprotstavljanje reprizi čehoslovačkog scenarija u Jugoslaviji

Intervencija Varšavskog ugovora je teško primljena i u Jugoslaviji. Ozbiljnost događaja podstakla je Josipa Broza i najuži partijski vrh da sazovu hitnu sjednicu. Tito je ocijenio da su razlozi intervencije bili političkoideološke prirode – liderima SSSR-a i Varšavskog bloka je smetala demokratizacija unutrašnjeg života Čehoslovačke. Bio je ubijeđen da novi kurs koji su zauzele članice VU ima za cilj da spriječi čehoslovačko rukovodstvo da ide putem demokratizacije unutrašnjeg života i socijalističkih odnosa. Ubrzo je, 23. avgusta, sazvana 10. sjednica CK SKJ, na kojoj je cjelovito sagledana situacija izazvana vojnom intervencijom u Čehoslovačkoj. Tito je na sjednici rekao: "Potrebno je hladnokrvno prosuđivati stvari, ali moramo biti principijelni, moramo jasno svima dati do znanja da ćemo mi, ako bi nekada došlo do nečega što bi ugrožavalo našu nezavisnost, znati da je svim sredstvima branimo i očuvamo, da ćemo znati da odbranimo naš slobodni razvitak pa ma sa koje strane došlo do tog ugrožavanja". U rezoluciji donijetoj na ovoj sjednici naročito je podvučeno da je jugoslovenski narod plebiscitarno izrazio duboko ogorčenje i protest protiv okupacije ČSSR i da narod te zemlje ima punu podršku Jugoslavije u borbi za nezavisnost i slobodan socijalistički razvitak svoje zemlje.[…]

Šezdeset osma u Jugoslaviji i Rumuniji i događaji u Čehoslovačkoj (8): Rumunija se plašila sudbine Čehoslovačke

Pravilo koje je davalo ton poslijeratnom razdoblju spoljnopolitičkog razvoja Jugoslavije – da pogoršanje odnosa sa SSSR-om neminovno znači istovremeno poboljšanje odnosa sa SAD – potvrdilo se i poslije vojne intervencije u Čehoslovačkoj. Ovaj put, zbog blizine i ozbiljnosti spoljne opasnosti, Jugoslavija je morala u što kraćem roku da pokaže Stejt departmentu iskrenost u vođenju nezavisne politike u odnosu na blok prosovjetskih država. Pošto je u Vašingtonu procijenjeno da su jugoslovenska strahovanja od intervencije SSSR-a osnovana, vlada SAD je odlučila da otvorenije izrazi svoju odlučnost da se suprotstavi reprizi čehoslovačkog scenarija u Jugoslaviji. Ovakva podrška jedne velike sile otklonila je u potpunosti strah od agresije i omogućila pouzdanije djelovanje jugoslovenskog rukovodstva na spoljnopolitičkom planu. Savjet ministara NATO je na sastanku od 14. do 18. novembra zvanično skinuo veliko breme sa jugoslovenskog rukovodstva zaključkom da neće tolerisati sovjetski napad na Jugoslaviju i Austriju.

dr nemanja MItrović

arhiva

Politički odnosi Beograda i Moskve su tokom čitave 1968. godine bili u znaku društvenih previranja u Čehoslovačkoj. Za razliku od prethodnih, ova kriza nije uticala na ekonomske odnose Jugoslavije i SSSR. Trgovinska razmjena je poslije kratkog prekida nastavljena uobičajenim tempom.

Dosljednost u stavovima bila je za Jugoslaviju ključna za održavanje pozicije u svijetu. To je bio još jedan veliki razlog koji je oblikovao jugoslovensko protivljenje i kritikovanje intervencije. Ne treba, međutim, zaboraviti da se Jugoslavija sa bliskoistočnom krizom zbližila sa Sovjetskim Savezom i tada uspostavila posebno dobru vojnu saradnju. Jugoslavija je naročito kritikovala američki intervencionizam, militarizam i imperijalizam u Vijetnamu tokom 1968. godine, zbog čega je posebno bilo teško da se preko noći kritika preusmjeri na SSSR.Tito, kao i Čaušesku uostalom, dobro je znao sovjetske prioritete i ciljeve. Svjestan da se njegova država ne nalazi u interesnoj sferi Sovjetskog Saveza, ali sasvim blizu nje, on je mogao da pokaže nezadovoljstvo i iznosi kritike.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)