Šezdeset osma u Jugoslaviji i Rumuniji i događaji u Čehoslovačkoj (8): Rumunija se plašila sudbine Čehoslovačke

Strah od potencijalnog napada na Jugoslaviju se još više povećavao Brežnjevljevom doktrinom ograničenog suvereniteta, koja se svodila na pravo Sovjetskog Saveza da sam procjenjuje da li je u nekoj državi ugrožen socijalizam, a ako jeste, da u cilju navodnog spasavanja socijalizma i vojno interveniše. Suprotno ovoj doktrini nalazili su se Povelja Ujedinjenih nacija i međunarodno pravo. Beograd je ovu doktrinu ocijenio kao dugoročnu opasnost po Jugoslaviju, koja neće prestati sve dok Jugoslavija ne bude uvučena u socijalistički lager.

Intervencija sovjetskih, poljskih, istočnonjemačkih, mađarskih i bugarskih trupa 21. avgusta bila je događaj svjetskih razmjera i obilježila je međunarodne odnose tog doba. Ma koliko da je ostavio utisak na cio svijet, taj događaj je na Jugoslaviju i Rumuniju uticao na poseban način.

Neučestvovanje Rumunije u intervenciji predstavljalo je tačku najvećeg udaljavanja od Sovjetskog Saveza, ostalih članica Varšavskog pakta i SEV-a. To je bio istovremeno krajnji domet rumunske politike distanciranja od SSSR-a, ali i vrhunac u odnosima sa Jugoslavijom, zemljom koja je tad već 20 godina živjela za Rumuniju nedostižni san – o sopstvenom i nezavisnom putu u socijalizam. Čaušesku je odmah poslije okupacije Čehoslovačke izrazio želju da se što prije neformalno sastane sa Josipom Brozom Titom, bilo na rumunskoj, bilo na jugoslovenskoj teritoriji. Jugoslovenski ambasador u Bukureštu Jakša Petrić je to ocijenio kao namjeru Rumunije da ojača svoju poziciju i podsjećao da je Čaušesku u više navrata naglašavao da će dvije države ako budu jedinstvene, biti mnogo jače, o čemu bi Sovjetski Savez morao da vodi računa.

U Rumuniji je već 22. avgusta održana vanredna sjednica Velike narodne skupštine, kako bi sagledala novonastalu situaciju stvorenu upadom oružanih snaga pet socijalističkih država u Čehoslovačku. […]

Šezdeset osma u Jugoslaviji i Rumuniji i događaji u Čehoslovačkoj (7): Pet zemalja Varšavskog pakta napale Čehoslovačku

Velika narodna skupština je u deklaraciji osudila vojnu intervenciju pet zemalja u Čehoslovačkoj i pozvala na hitno povlačenje trupa sa teritorije ČSSR. To je jedini put koji bi omogućio čehoslovačkoj komunističkoj partiji da samostalno, bez miješanja spolja, riješi svoje unutrašnje stvari. Iz deklaracije se može vidjeti da je Rumunija bila spremna da brani svoju nezavisnost i da ne bi tako lako napustila politiku koju je počela da vodi. Iako je rumunsko rukovodstvo uviđalo da je akcija slična onoj u Čehoslovačkoj teško izvodljiva u Rumuniji, postojala je bojazan da SSSR odluči da vojnom silom povrati apsolutnu kontrolu u sferi uticaja koja im je bila zagarantovana na Jalti. Očigledno je da je rumunsko rukovodstvo u Jugoslaviji vidjelo saveznika protiv eventualne vojne intervencije.

Sa intervencijom u ČSSR Rumunija se prvi put našla direktno suočena sa opasnošću sličnog postupka prema njoj. Prva rumunska reakcija je bila snažna, alarmantna, uslovljena očekivanjem naroda. Teškoće na koje je naišao Sovjetski Savez u Čehoslovačkoj i opšta reakcija u svijetu, posebno među komunističkim partijama, ublažili su strah od napada i omogućili mirniji politički prilaz. Značajnu ulogu u tome odigrao je susret u Vršcu između Tita i Čaušeskua 24. avgusta 1968. Rumuni su u potpunosti prihvatili mišljenje iznijeto tokom razgovora sa Josipom Brozom u Vršcu da treba djelovati u pravcu smirivanja napetosti, proklamovati lojalnost i zalagati se za saradnju na ravnopravnim odnosima. [...]

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)