Šezdeset osma u Jugoslaviji i Rumuniji i događaji u Čehoslovačkoj (6): Tito i Čaušesku podržali Čehoslovačku

Shvatajući da se na primjeru Čehoslovačke ispituju neki osnovni principi jugoslovenske spoljne politike, CK SKJ je još jednom ponovio važnost principa nemiješanja u unutrašnje stvari druge zemlje. U znak podrške novom čehoslovačkom rukovodstvu Tito je posjetio Prag. Ovom posjetom od 9. do 10. avgusta, u vrijeme kada je definitivno donijeta odluka o intervenciji, Jugoslavija se opredijelila da po cijenu sukoba sa SSSR, što je bilo neminovno, zadrži spoljnopolitičku orijentaciju i sačuva međunarodnu poziciju i ugled nezavisne socijalističke države.

Josip Broz je tokom te posjete ispoštovao i obećanje dato Leonidu Brežnjevu prilikom posjete Moskvi tokom aprila i pokušao da utiče na Dubčeka da zauzme oštriji stav prema antisocijalističkim snagama. Međutim, samo nekoliko dana po njegovom povratku u Beograd uslijedila je intervencija pet zemalja Varšavskog pakta u Čehoslovačkoj. Pogoršanje odnosa Jugoslavije i SSSR-a povodom vojne intervencije podsjećalo je na vrijeme sovjetske intervencije u Mađarskoj, samo što je ovu prvu, iz 1956. godine, Jugoslavija ocijenila kao "nužno zlo", a drugu kao "nasilni akt i okupaciju".

Rumunija je, poput Jugoslavije, izražavala punu podršku čehoslovačkom rukovodstvu. Nekoliko dana poslije Titove posjete Pragu došlo je i do rumunske posjete (15 –17. avgust). Prilikom Čaušeskuovog boravka u Pragu 16. avgusta potpisan je ugovor između Čehoslovačke i Rumunije o prijateljstvu i uzajamnoj pomoći. [...]

Šezdeset osma u Jugoslaviji i Rumuniji i događaji u Čehoslovačkoj (5): Duša komunizma umrla u Pragu

Za razliku od Rumunije, ostale članice VU su bile na strani SSSR-a i osuđivale su reforme. Mađarski lider Janoš Kadar je u početku reformsku struju u Čehoslovačkoj vidio kao potencijalnog saveznika u nastojanju ka modernizaciji i racionalizaciji socijalističkih privreda Istočne Evrope. Pokušao je čak da bude posrednik između Moskve i Praga. Nastojao je da ubijedi Brežnjeva kako reforma u ČSSR neće ugroziti komunističku vlast ni sovjetske interese, ali je Čehoslovačkoj savjetovao više diskrecije i pažnje prema sovjetskim interesima. Poslije objavljivanja članka u jednom čehoslovačkom nedjeljniku o 10-godišnjici pogubljenja Imre Nađa, Kadar je promijenio stav i ocijenio da čehoslovačko rukovodstvo gubi kontrolu nad procesom, te da postoji opasnost od ponavljanja sličnog scenarija u vrijeme mađarske krize. Kada je konačno donijeta odluka o intervenciji on se nije usudio da se suprotstavi zajedničkoj vojnoj akciji, jer nije htio da ugrozi odnose sa Sovjetskim Savezom – glavnim garantom političke stabilnosti u Mađarskoj.

Jugoslovensko rukovodstvo je u davanju podrške bilo još slobodnije, jer Jugoslavija nije bila vezana za Varšavski pakt, nije imala granicu sa SSSR-om kao Rumunija, tako da je strah od oštrijeg odgovora Moskve bio mnogo manji.

Konačnu odluku o intervenciji Moskva je donijela poslije objavljivanja apela narodu u junu mjesecu, poznatog kao manifest "Dvije hiljade riječi". Ono što je, čini se, najviše plašilo sovjetsko rukovodstvo bilo je stvaranje nezavisnog socijalističkog pokreta koji bi se suprotstavio Varšavskom bloku. Dodatnu potvrdu da je ta opasnost realna davala je rumunska štampa koja je prikazivala Rumuniju i Čehoslovačku kao dva saveznika u zajedničkoj borbi za osamostaljenje od Moskve. Postojali su i drugi nazivi za ovu "Malu Antantu"; Brežnjev je koristio ime "Dunavska koalicija" koja, po njegovom mišljenju, treba da brani i širi samostalnost u regionu.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)