Uspomene vojvode Živojina Mišića - kraj dinastije Obrenović (9): Režim bio omrznut u cijelom narodu

Cijele iduće noći dobijao sam telegram za telegramom iz Beograda i iz svih garnizona s teritorije moje divizijske oblasti. Komandanti su me obavještavali o stanju u garnizonima i tražili odgovor na razna pitanja. Već sjutradan stigli su detaljniji izvještaji iz Beograda, u kojima su navođena čak i imena oficira i građana koji su pripremili i izvršili ona ubistva u Dvoru u Beogradu. 

Tridesetog maja izjutra novu vladu je obrazovao Jovan Avakumović. Za vojnog ministra bješe imenovan đeneral Atanacković.

Poslije nekoliko dana već se pouzdano znalo da je grupa oficira zajedno s nekim građanima izvršila ubistvo i još živog kralja bacila kroz prozor u dvorište. Javljeno je da su iste noći u svojim stanovima poginuli ministar vojni đeneral Milovan Pavlović i predsjednik vlade đeneral Cincar Marković i da je, braneći kralja, poginuo i đeneral Laza Petrović, prvi ađutant. Isto tako javljaju da su te noći, kao dežurni ađutanti, poginuli: potpukovnik Mihajlo Naumović i ordonans oficir poručnik Jovan Miljković, zet đenerala Cincara Markovića. Javljeno je takođe da je pri napadu na Dvor teško ranjen kapetan Dragutin Dimitrijević "Apis", a da se sjutradan ubio iz revolvera major Mića Živanović.

Uspomene vojvode Živojina Mišića - kraj dinastije Obrenović (8): Pod prismotrom zavjerenika iz Beograda

Napomena priređivača: "Autokratski režim Aleksandra Obrenovića, koji se prikrivao iza skupštinskih foruma, bio je omrznut kod svih slojeva srpskog naroda. Svojom kolebljivom spoljnom politikom, odnosno laviranjem između Austro-ugarske i Rusije, Aleksandar je izgubio povjerenje i jedne i druge i doveo Srbiju u veoma težak međunarodni položaj. Kolebljiva spoljna politika bila je odraz nestabilnih unutrašnjih prilika. Za vrijeme svoje desetogodišnje vladavine kralj Aleksandar je izvršio četiri državna udara i promijenio tri ustava i dvanaest vlada. Kraljeve težnje da svu vlast drži u svojim rukama podsticanjem unutrašnje političke borbe između političkih stranaka dovele su ga u otvoren sukob s buržoazijom, koja je težila uvođenju građanske demokratije u Srbiji. Široke seljačke mase, pritisnute velikim poreskim opterećenjima i zelenaškim dugovima, mrzele su despotsku vladavinu poslednjeg Obrenovića.[…] Zbog velikih finansijskih teškoća država je svojim činovnicima i oficirima davala, umjesto plata, ovjerene priznanice koje su oni morali prodavati zelenašima po trostruko nižim cijenama. Time je režim, koji je bio izolovan spolja, izgubio i posljednji oslonac u zemlji.

Kraljičina lažna trudnoća, koju je otkrio lični ljekar ruskog cara Nikole II, ponašanje njene braće (otvoreno se govorilo da kraljica Draga hoće svog mlađeg brata da učini prestolonasljednikom) i razni dvorski skandali samo su dosipali ulje na vatru. Martovske demonstracije radničke i studentske omladine 1903. godine, koje su krvavo ugušene, snažno su potresle despotsku vladavinu Aleksandra Obrenovića, "koja je kao najteža mora pritiskala cjelokupni život nacije", i ubrzala njen pad.

Noću između 29. i 30. maja jedna grupa oficira koja je kovala zavjeru protiv kralja još od 1901. godine (u zavjeri su učestvovali: dva generala, četiri pukovnika, tri potpukovnika, tri majora, trideset kapetana, četrdeset i sedam poručnika, trinaest potporučnika i pet građanskih lica), nasilno je prodrla u dvor i ubila kralja Aleksandra i kraljicu Dragu. Iste noći, pored lica koje je naveo vojvoda Mišić, ubijena su i dva kraljičina brata – Nikola i Nikodije Lunjevica. (V.: Dragiša Vasić, Devetsto treća – Majski prevrat, Beograd, 1925; Milan Živanović, Pukovnik Apis, Beograd, 1955.)''

PRIPREMIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)